Onte, 15 de maio, visitou a nosa escola Darío Xohan Cabana, co gallo de falarnos -en principio-da súa tradución da Divina Commedia. Como xa sabiamos, este marco xeral serviulle ao escritor lucense para falarnos da súa relación coa literatura, coa linguaxe en xeral e ca lingua galega en particular. Persoalmente, a min chamoume a atención por riba de todo esa paixón incontrolable pola reescritura das súas propias traducións, labor infinito e infinitamente inacabado. "Se eu vivise 200 anos, seguro que aos 150 me mergullaba nunha nova tradución do texto dantesco", comentábanos onte o poeta. Porque o certo é que a lingua muda, mais tamén mudamos nós; muda o noso entendemento, as cousas que coñecemos e descoñecemos, mudan os intereses, a sensibilidade, a capacidade de recoñecerse nunhas ou noutras historias...E a palabra poética é sempre palabra viva, ambigua e misteriosa, pero tamén iluminación, dardo dolorosamente preciso.

   A min tamén  gústame traducir, e tamén o fago -como Darío Xohan Cabana- para min mesma. Fágoo das linguas que domino e das linguas que simplemente coñezo; con humildade e coa ilusión inxenua de quen está a descubrir un grande misterio. Fágoo por unha íntima inclinación, por xogo e -cómpre que o recoñeza- porque non o podo evitar, do mesmo xeito que un non se dá quitado dun vicio absurdo. E se cadra si, son precisamente estas verbas que empregaba Cesare Pavese para definir a nosa obstinación en seguir vivos, as que mellor definen a tarefa do tradutor íntimo, o que violenta os poemas só pola mera ilusión de volver escribilos. Velaquí vos deixo tres modestísimos exemplos.

1. Cesare Pavese,
Verrà la morte e avrà i tuoi occhi

Verrà la morte e avrà i tuoi occhi-
questa morte che ci accompagna
dal mattino alla sera, insonne,
sorda, come un vecchio rimorso
o un vizio assurdo. I tuoi occhi
saranno una vana parola,
un grido taciuto, un silenzio.
Così li vedi ogni mattina
quando su te sola ti pieghi
nello specchio. O cara speranza,
quel giorno sapremo anche noi
che sei la vita e sei il nulla
Per tutti la morte ha uno sguardo.
Verrà la morte e avrà i tuoi occhi.
Sarà come smettere un vizio,
come vedere nello specchio
riemergere un viso morto,
come ascoltare un labbro chiuso.
Scenderemo nel gorgo muti.
 

Virá a morte e terá os teus ollos,
esta morte que nos acompaña desde a mañá á noite, insomne,
xorda, como un vello remorso
ou un vicio absurdo. Os teus ollos
serán unha palabra inútil,
un berro calado, un silencio.
Así os ves cada mañá,
cando te inclinas soa
no espello. Oh, doce esperanza,
aquel día saberemos tamén nós
que es a vida e es a nada.

Para todos ten a morte unha mirada.
Virá a morte e terá os teus ollos.
Será como deixar un vicio,
como ver no espello
emerxer un rostro morto,
como escoitar un beizo pechado.
Descenderemos mudos ó abismo.
 

2. Bertolt Brecht, Das elfte Sonett (1934)
 

Als ich dich in dies fremde Land verschickte
Sucht ich dir, rechnend mit sehr kalten Wintern
Die dicksten Hosen aus für den (geliebten) Hintern
Und für die Beine Strümpfe, gut gestrickte!
Und für die Brust und für unten am Leibe
Und für den Rücken sucht ich reine Wolle
Damit sie, was ich liebe, wärmen solle
Und etwas Wärme von mir bei dir bleibe.
So zog ich diesmal dich mit Sorgfalt an
Wie ich dich manchmal auszog (viel zu selten!
Ich wünscht, ich hätt das öfter noch getan!)
Mein Anziehn sollt dir wie mein Ausziehn gelten!
Nunmehr ist, dacht ich, alles gut verwahrt
Daß es auch nicht erkalt, so aufgespart!

Soneto once
 

Cando te mandei a esa terra estraña
busqueiche, pensando nos fríos invernos
os pantalóns máis grosos pra o teu (amado) cuíño,
e medias para as túas pernas, ben tecidas.

E para o teu peito e para máis abaixo,
e para as túas costas, busquei a máis pura la
para que ti, o que máis quero, estiveses ben quente,
e para que algo da miña calidez quedase contigo.

Daquela, vestinte esta vez tan coidadosamente
como ás veces te desnudaba (e qué poucas foron!
Desexaría telo feito aínda máis a miúdo!).

Que sexa o meu vestirte un espirte!
Só así pensarei que todo está ben protexido
e que nada en ti pasará frío, tan ben resgardado.
 

3. e.e. cummings
somewhere I have never travelled, gladly beyond

somewhere I have never travelled,gladly beyond
any experience,your eyes have their silence:
in your most frail gesture are things which enclose me,
or which I cannot touch because they are too near

your slightest look easily will unclose me
though i have closed myself as fingers,
you open always petal by petal myself as Spring opens
(touching skilfully,mysteriously)her first rose

or if your wish be to close me, I and
my life will shut very beautifully ,suddenly,
as when the heart of this flower imagines
the snow carefully everywhere descending;

nothing which we are to perceive in this world equals
the power of your intense fragility:whose texture
compels me with the color of its countries,
rendering death and forever with each breathing

(I do not know what it is about you that closes
and opens;only something in me understands
the voice of your eyes is deeper than all roses)
nobody,not even the rain,has such small hands
 

Nalgún lugar  ao que nunca viaxei, felices máis aló
de toda experiencia, os teu ollos teñen o seu silencio:
no teu xesto máis delicado hai cousas que me envolven
ou que non dou tocado porque están perto de máis

a túa mirada máis fugaz pódeme desatar sen traballo
aínda que estea pechado como un puño,
sempre me abres pétalo a pétalo igual que abre a Primavera
(tocando con arte, con misterio) a súa primeira rosa

ou se desexaras pecharme, eu e
a miña vida pechariámonos en harmonía, de repente,
como cando o corazón desta flor imaxina
a neve caendo coidadosamente por todas partes;
 

nada do que poidamos percibir neste mundo é semellante
ao poder da túa intensa fraxilidade: textura
que me desborda coa cor dos seus países,
creando morte e sempre en cada alento

(non sei o que hai en ti que abre
e pecha; só unha parte de min comprende
que a voz dos teus ollos é máis profunda que todas as rosas)
ningúen, nin sequera a chuvia, ten as mans tan pequenas